İnsan Yalnız Değildi
İnsan Yalnız Değildi
Türümüzün Sessiz Rakipleri ve Yalnızlığın Başlangıcı
Gece.
Avrupa'nın bir buzul vadisinde ateş yanıyor. Gökyüzü sert ve yıldızlarla dolu. Soğuk, kemiğe işliyor. Ateşin karşısında bir yüz var. O yüz bize benziyor.
Ama tam olarak biz değil. Kaş kemikleri daha çıkık. Beden daha kompakt. Soğuğa karşı daha dayanıklı.
Bu bir Neandertal.
Ve o da insan.
Bugün "insan" dediğimizde yalnızca tek bir türü kastederiz: Homo sapiens.
Ama bu, insanlık tarihinin büyük bölümü için doğru değildir.
Yaklaşık 100 bin yıl önce dünya tek türün sahnesi değildi. Birden fazla insan vardı.
Aynı gökyüzüne bakıyorlardı. Aynı ölüm korkusunu taşıyorlardı.
Aynı çocukları koruyorlardı. İnsanlık, başlangıçta çoğuldu.
Neandertaller Kimdir ?
Evrim
bir çizgi değil, bir ağaçtır.
Dallar çıkar, yan dallar oluşur, bazıları kurur, bazıları devam eder. Homo cinsi yaklaşık 2 milyon yıldır sahnededir. Fakat bu sahne hiçbir zaman yalnız bir aktöre ait olmadı. Neandertaller yüz binlerce yıl boyunca Avrupa ve Batı Asya'da yaşadı. Soğuk iklimlere uyum sağladılar. Taş aletler ürettiler. Ölülerini gömdüler.
Muhtemelen sembolik düşünceye sahiptiler. Onlara uzun süre "ilkel" dedik. Çünkü hayatta kalan bizdik. Fakat genetik devrim bu anlatıyı bozdu. Bugün Avrupa ve Asya kökenli insanların DNA'sının %1–2'si Neandertal kökenlidir. Yani onlar tamamen yok olmadı. Onlar, bizim içimizde devam etti. İnsanlık saf değildir. Karışımdır.Hikâye daha da tuhaflaşır. Sibirya'daki Denisova Mağarası'nda bulunan küçük bir kemik parçası, daha önce bilmediğimiz bir insan grubunu ortaya çıkardı: Denisovalılar.Elimizde tam bir iskelet yok.Yüzlerini tam bilmiyoruz. Ama genomlarını biliyoruz. Bazı Asya ve Okyanusya toplumlarında %3–5 oranında Denisova DNA'sı bulunuyor. Bu şu demek:
Bir zamanlar yalnız değildik.
Ve o yalnızlık, biyolojik olarak hâlâ tamamlanmış değil. Yaklaşık 40 bin yıl önce Neandertaller kayboldu. Denisovalılar da. Kesin bir cevap yok.
İklim değişimleri.
Küçük nüfusların kırılganlığı.
Hastalıklar.
Rekabet.
Muhtemelen
bir kombinasyon. İnsanlık tarihi burada bir zafer anlatısı değildir. Bir daralma anlatısıdır. Bir zamanlar birden fazla insan türü vardı.
Bugün yalnızca bir tane var. Bu, üstünlükten çok kırılganlık göstergesidir.
Biz ilk insan değiliz.
Biz son kalan insanız. Bu cümle bir övünç değil. Bir sorumluluk.